Szpital

Postępowanie żywieniowe u pacjentek z rakiem jajnika

Rak jajnika jest jednym z kluczowych problemów onkologii ginekologicznej, ze względu na często bezobjawowy przebieg we wczesnych stadiach i rozpoznanie w zaawansowanej fazie choroby. Pacjentki z rakiem jajnika należą do grupy zwiększonego ryzyka rozwoju niedożywienia, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby oraz w trakcie leczenia onkologicznego.

U chorych często obserwuje się: spadek masy ciała, zmniejszenie apetytu, wczesną sytość, nudności, zaburzenia pracy przewodu pokarmowego oraz rozwój niedożywienia. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami (m.in. ESPEN), odpowiednie postępowanie żywieniowe stanowi nieodłączny element leczenia onkologicznego. Niedożywienie w chorobie nowotworowej może rozwijać się również u osób z prawidłową lub wysoką masą ciała, dlatego regularna ocena stanu odżywienia jest bardzo ważna.

Najważniejsze zalecenia żywieniowe:

1. Podaż energii i białka
   • W trakcie choroby zapotrzebowanie organizmu często wzrasta. Szczególnie ważne jest białko, które pomaga utrzymać masę mięśniową i wspiera regenerację organizmu. Zalecane jest zapewnienie odpowiedniej podaży energii na poziomie ok. 25-30 kcal/kg masy ciała/dobę z możliwością zwiększenia w przypadku niedożywienia lub zwiększonego zapotrzebowania metabolicznego
   • Należy zwiększyć podaż białka do poziomu ok. 1,2-1,5 g/kg masy ciała/dobę, a w przypadku niedożywienia lub wyniszczenia nawet do 1,5-2,0 g/kg mc.
   • Warto regularnie sięgać po:
     • chude mięso, ryby, jaja
     • produkty mleczne- kefir, maślanka, skyr, ser żółty, mozzarella, twaróg
     • rośliny strączkowe (jeśli dobrze tolerowane)
     • orzechy, nasiona
2. Regularność i objętość posiłków
   • Zalecane jest spożywanie 4-5 dostosowanych objętościowo posiłków dziennie.
   • Należy unikać długich przerw między posiłkami. Posiłki jemy co 3-4h, pomiędzy sięgamy po wodę i napary
   • W przypadku wczesnej sytości należy stosować dietę o zwiększonej gęstości energetycznej.
3. Gęstość odżywcza diety
   • Kiedy trudno zjeść większą ilość jedzenia, warto wzbogacać posiłki energetycznie poprzez dodatek:
     • Oliwa z oliwek- na ciepło i zimno np. dodatkowo do zupy, sałatek, gulaszu, na ziemniaki, do ryżu i kasz
     • masła np. do ziemniaków, ryżu, makaronu, warzyw
     • śmietanki np. do zupy, koktajlu, sosu
     • Awokado-dodatkowo na kanapki, do koktajli, sałatek
     • Orzechów i nasion- włoskie, laskowe, słonecznik, pestki dyni, nerkowce, pistacje, migdały, brazylijskie, pekan, siemię lniane, sezam, chia, mak, kremy orzechowe 100% np. migdały, z nerkowca, pasta tahini np. do posypania do sałatki, do koktajli, na naleśniki, placuszki, pestki dyni lub nasiona słonecznika do zupy, chia do owsianki
     • Mleczka kokosowego np. do sosów, dań z kurczakiem i warzywami, zup, koktajli, owsianek
     • mascarpone np. do masy na placuszki, do gofrów, do nadzienia do naleśników, do makaronu
     • ricotty np. do masy na placuszki, do gofrów, do nadzienia do naleśników, do makaronu
     • mozzarelli np. starta do zupy lub na kanapki lub do makaronu
     • parmezan np. do zupy, makaronu 1 łyżka dodatkowo
     • past orzechowych np. do koktajli, owsianek, ciasteczek, owoców
     • żywności specjalnego przeznaczenia medycznego - skontaktuj się ze specjalistą aby dobrać odpowiedni preparat!
4. Jakość diety
   • Zalecane jest stosowanie diety opartej na zasadach zdrowego żywienia:
     • wysokie spożycie warzyw i owoców (do każdego posiłku 1 porcja)
     • obecność pełnoziarnistych produktów zbożowych (jeśli tolerowane)
     • regularne spożycie ryb (1-2 razy w tygodniu)
     • dodatek zdrowych tłuszczów (oliwa, orzechy i nasiona, awokado)
   • Należy ograniczyć:
     • produkty wysokoprzetworzone - słodycze, słone przekąski, gotowa żywność paczkowana, gotowe sosy, zupy w proszku, napoje słodzone, parówki, kiełbasy, wędliny wysokoprzetworzone
     • tłuszcze trans - fast food, słone przekąski, wafle, pączki, drożdżówki, kremy cukiernicze, produkty typu instant
     • nadmiar czerwonego i rzetworzonego mięsa - pasztety, kiełbasy itp.
     • produkty o wysokiej zawartości cukrów prostych - słodycze, słodkie napoje, dosładzane produkty mleczne
5. Podaż płynów
   • Zalecane jest spożycie płynów na poziomie ok. 30-35 ml/kg masy ciała/dobę (o ile brak przeciwwskazań)
   • Należy preferować wodę, herbaty niesłodzone
   • Unikamy słodkich napojów, słodzenia kawy i herbaty, nadmiernej ilości soków, alkoholu
6. Suplementacja
   • Nie zaleca się rutynowego stosowania suplementów diety bez wskazań medycznych
   • Warto omówić z lekarzem konieczność suplementacji witaminy D3 na podstawie indywidualnych potrzeb i wyników badań
7. Monitorowanie stanu odżywienia
   • Zalecane jest regularne monitorowanie masy ciała oraz stanu odżywienia. Ważymy się 1 raz w tygodniu i obserwujemy czy masa ciała nie spada niezamierzenie
   • Należy wdrożyć wsparcie żywieniowe (ONS, żywienie medyczne) w przypadku ryzyka niedożywienia. Skonsultuj się ze specjalistą aby dobrać odpowiedni preparat
8. Skutki uboczne leczenia

   W trakcie leczenia onkologicznego mogą występować różnorodne objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:

   • nudności i wymioty
   • brak apetytu
   • zaburzenia smaku i węchu
   • wczesne uczucie sytości
   • biegunki lub zaparcia

   W przypadku wystąpienia powyższych dolegliwości zalecane jest indywidualne dostosowanie diety do aktualnego stanu klinicznego oraz tolerancji pokarmowej pacjentki. Należy podkreślić, że postępowanie dietetyczne powinno być każdorazowo dobierane indywidualnie, wskazana jest konsultacja z dietetykiem klinicznym w celu wdrożenia odpowiedniego postępowania żywieniowego.

Opracowała dietetyk mgr Paulina Kijo wraz z Zespołem Dietetyków USK1 PUM