Ułatwienia dostępu

14.11.2026 - Światowy Dzień Cukrzycy

Cukrzyca typu 2 (ang. type 2 diabetes melitus) to jedna z najczęściej występujących chorób metabolicznych na świecie. Przez lata w głównej mierze była rozpoznawana u osób dorosłych, jednak w ostatnim czasie coraz częściej rozwija się również u młodszych osób. Charakteryzuje się przewlekle podwyższonym stężeniem glukozy we krwi, czyli hiperglikemią. Przyczyny tego schorzenia są wieloczynnikowe. Można wyróżnić zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe. Nieleczona i niewłaściwie kontrolowana cukrzyca może istotnie zwiększać ryzyko wystąpienia poważnych powikłań metabolicznych takich jak np. retinopatia cukrzycowa, upośledzenie funkcji nerek, choroby sercowo-naczyniowe oraz neuropatia. Z tego powodu bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie choroby, wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz zadbanie o odpowiednie nawyki związane ze stylem życia.

Do najważniejszych przyczyn i czynników ryzyka należą:

  • Nadwaga i otyłość (a w szczególności otyłość brzuszna)
  • Niska aktywność fizyczna
  • Niewłaściwe nawyki żywieniowe (dieta bogata w wysokoprzetworzoną żywność, cukry proste oraz tłuszcze nasycone)
  • Współistniejące nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia lipidowe
  • Przebyta cukrzyca ciążowa
  • Występowanie cukrzycy w najbliższej rodzinie
  • Palenie tytoniu
  • Spożywanie alkoholu

Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do zmniejszenia wrażliwości komórek organizmu na działanie insuliny oraz stopniowego upośledzenia funkcji komórek beta trzustki, które są odpowiedzialne za produkcję tego hormonu. W konsekwencji dochodzi do przewlekle podwyższonego stężenia glukozy we krwi oraz występowania objawów choroby.

Objawy:

Warto zaznaczyć, że cukrzyca typu 2 bardzo długo może rozwijać się bezobjawowo lub objawy te są niecharakterystyczne, a przez to często są bagatelizowane. Jednak do najczęściej występujących objawów należą:

  • Wzmożone pragnienie (polidypsja)
  • Częste oddawanie moczu, również w nocy (poliuria)
  • Zwiększone uczucie głodu
  • Przewlekłe zmęczenie i senność
  • Niewyraźne widzenie
  • Trudność w gojeniu się ran
  • Nawracające infekcje, szczególnie skórne i układu moczowo-płciowego
  • Mrowienie i drętwienie kończyn

Diagnostyka cukrzycy typu 2

Opiera się głównie na badaniach laboratoryjnych, wykonanych z osocza krwi żylnej w laboratorium. Wyniki badań zawsze powinien interpretować lekarz, który na ich podstawie oraz współistniejących objawów, a także czynników ryzyka stawia diagnozę. W przypadku, gdy wyniki są niejednoznaczne specjalista może zalecić powtórzenie badań lub wykonanie innego testu diagnostycznego. W przypadku potwierdzenia choroby może dobrać odpowiednie leczenie farmakologiczne.

Lekarz może zalecić następujące pomiary laboratoryjne:

  • stężenie glukozy we krwi na czczo
  • Hemoglobina glikowana (HbA1c)
  • Doustny test tolerancji glukozy (OGTT)
  •  Glikemia przygodna

Zalecenia żywieniowe:

  • Komponuj posiłki zgodnie z zasadami “Zdrowego Talerza Żywieniowego”, tzn.:
    Staraj się, aby połowę Twojego talerza stanowiły ulubione warzywa i/lub owoce (z przewagą warzyw);
    Do każdego posiłku dodaj produkt będący źródłem pełnowartościowego białka np. chude mięso (kurczak bez skóry, indyk), chude i tłuste ryby morskie (dorsz, morszczuk, mintaj, sandacz, łosoś, pstrąg łososiowy, śledź), jaja, niskotłuszczowy nabiał (ser twarogowy chudy lub półtłusty, serek wiejski, jogurt naturalny oraz typu skyr, mozzarella lekka, kefir), nasiona roślin strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola, groch) i ich przetwory (tofu, makarony).
    Pozostałą część swojego talerza uzupełnij poprzez produkt będący źródłem węglowodanów złożonych np. makaron i pieczywo z mąki pełnoziarnistej (orkiszowa, pszenna, żytnia, owsiana), gruboziarniste kasze (gryczana, jęczmienna, bulgur, owsiana), ryż brązowy, naturalne płatki zbożowe (owsiane, gryczane, orkiszowe).
    Do każdego posiłku zadbaj o dodatek tłuszczu pochodzenia roślinnego np. w postaci: oliwy z oliwek, oleju rzepakowego, oleju lnianego, awokado lub różnego rodzaju orzechów, pestek i nasion.
  • W swojej diecie zadbaj o spożycie min. 2 porcji ryb w tygodniu, zarówno chudych, jak i tłustych, które będą dobrym źródłem kwasów tłuszczowych omega 3 w diecie.
  • Stosuj techniki kulinarne takie jak np.: gotowanie, duszenie bez wcześniejszego obsmażania oraz pieczenie. Unikaj smażenia oraz grillowania i pieczenia z dużym dodatkiem tłuszczu.
  • Unikaj spożywania słodkich przekąsek (np. batoniki, ciastka, ciasta, cukierki, żelki, lody, drożdżówki) oraz słonych (np. chipsy, paluszki, krakersy, słone orzechy oraz pestki  różnego rodzaju panierce).
  • Ogranicz spożycie produktów typu fast food.
  • Wyeliminuj  diety słodzone płatki śniadaniowe, bogate w cukry proste.
  • Unikaj spożycia słodzonych napojów, a także dosładzania np. kawy, herbaty lub gorzkiego kakao.
  • Ograniczyć spożycie tłustego czerwonego mięsa i jego podrobów np. tłuste kawałki wieprzowiny i wołowiny, wątróbka, a także różnego rodzaju przetworów mięsnych np. parówki, kabanosy, salami, salceson, kiełbasa, pasztet.
  • Dokładnie czytaj składy produktów. Unikaj tych z dużym dodatkiem cukrów prostych, tłuszczów nasyconych oraz syropu glukozowo-fruktozowego.

Istotne jest także zadbanie o:

  • regularną aktywność fizyczną (wg WHO min. 150-300 minut tygodniowo aktywności aerobowej o umiarkowanej intensywności np. szybki marsz, pływanie, jazda na rowerze lub 75-150 minut o dużej intensywności, a także ćwiczenia wzmacniające mięśnie np. trening siłowy min. 2 razy w tygodniu).
  • odpowiednią ilość snu i regeneracji (min. 7-8h/d)
  • zrezygnowanie z używek (alkohol, palenie tytoniu)
  • regularne posiłki w ciągu dnia (np. co 3-4h, bez dodatkowego podjadania między nimi), jedzone w spokoju i powoli, bez towarzyszących rozpraszaczy wokół (np. telefon, telewizor, komputer, tablet)
  • odżywczą  niskoprzetworzoną dietę bazującą na zasadach diety śródziemnomorskiej
  • prawidłowe nawodnienie (najlepiej min. 30-35ml wody na każdy kg masy ciała)

Uwaga: Należy pamiętać, że są to ogólne wskazówki żywieniowe, które powinny być dopasowane również do innych i indywidualnych schorzeń oraz dolegliwości.

Opracowała dietetyk mgr Karolina Aftyka wraz z Zespołem Dietetyków  PUM

Logotypy nad stopka
Narodowy Fundusz Zdrowia
Logo CERTA
TÜV Rheinland Polska
Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1

Ważne

Dla Pracowników

Administracja

Kancelaria w Szpitalu jest czynna:

w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 07:30 - 14:00