Ogólnopolski Dzień Świadomości Raka Prostaty to dobra okazja, żeby przypomnieć, że profilaktyka zdrowotna nie zaczyna się dopiero w gabinecie lekarskim. Styl życia - w tym sposób żywienia, aktywność fizyczna i utrzymywanie prawidłowej masy ciała - odgrywa ważną rolę w ogólnym ryzyku rozwoju wielu chorób, również nowotworowych.
W przypadku raka prostaty nie istnieje jedna „dieta przeciwnowotworowa”, która gwarantowałaby ochronę przed chorobą. Aktualna wiedza oparta na dowodach naukowych wskazuje jednak, że określone wzorce żywieniowe mogą wspierać zdrowie metaboliczne, zmniejszać przewlekły stan zapalny i być elementem profilaktyki.
- Stawiaj na dietę opartą na produktach roślinnych
Jednym z najlepiej przebadanych kierunków żywienia w profilaktyce chorób przewlekłych jest model diety bogaty w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych, orzechy i pestki.
Na talerzu warto częściej widzieć:
- warzywa w różnych kolorach (szczególnie kapustne, np. brokuły, kalafior, jarmuż)
- pomidory i przetwory pomidorowe będące źródłem likopenu
- owoce jagodowe - w tym borówki, jagody, maliny, truskawki, jeżyny
- fasolę, soczewicę, ciecierzycę, bób, groch - niech się pojawiają na talerzu nawet 1-2x w tygodniu!
- pełnoziarniste produkty zbożowe- w tym pieczywo, kasze, ryż i makaron
- Wybieraj tłuszcze dobrej jakości
W profilaktyce zdrowotnej korzystny profil tłuszczów w diecie ma znaczenie. Warto częściej wybierać:
- oliwę z oliwek - baza do posiłków, zarówno na ciepło, jak i na zimno
- orzechy
- pestki
- awokado
- tłuste ryby morskie jako źródło kwasów omega-3 - łosoś, makrela, śledź, szprotki
- Jednocześnie warto ograniczać nadmiar tłuszczów nasyconych, szczególnie pochodzących z dużych ilości tłustego mięsa, przetworzonych produktów mięsnych czy częstego jedzenia typu fast food.
- Ograniczaj mięso przetworzone
Według zaleceń organizacji zajmujących się profilaktyką nowotworów, takich jak World Cancer Research Fund, warto ograniczać spożycie mięsa przetworzonego (np. kiełbasy, parówki, wędliny wysokoprzetworzone). Produkty te są powiązane ze zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów, szczególnie przewodu pokarmowego.
Nie oznacza to konieczności całkowitej rezygnacji z mięsa - ważniejsza jest częstotliwość, ilość i jakość wybieranych produktów. Sięgajmy głównie po mięso drobiowe.
- Superfoods - produkty szczególnie interesujące w kontekście zdrowia prostaty
Wokół raka prostaty często pojawiają się informacje o konkretnych składnikach diety.
- Likopen (np. pomidory) - badania obserwacyjne sugerują możliwy korzystny związek między jego spożyciem a zdrowiem prostaty + karotenoidy z pomidorów poddanych obróbce termicznej (np. passata pomidorowa) również wykazują silnie ochronny wpływ
- Warzywa kapustne (brokuły, jarmuż, brukselka) zawierają sulforafan - związek hamujący namnażanie komórek złośliwych. Warzywa te najlepiej jeść surowe lub krótko gotowane na parze - wysoka temperatura niszczy enzym niezbędny do produkcji sulforafanu.
- Produkty sojowe - zawierają izoflawony; część badań sugeruje potencjalne korzyści, szczególnie w ramach zdrowego modelu diety.
- Ryby morskie bogate w omega-3 - redukują przewlekły stan zapalny sprzyjający progresji gruczołu krokowego
- Zielona herbata, w tym matcha - analizowana jest pod kątem działania antyoksydacyjnego, zawiera epigallokatechynę galusan (EGCG) - jeden z najlepiej przebadanych polifenoli o działaniu antyoksydacyjnym i hamującym proliferację komórek złośliwych
- Masa ciała i aktywność fizyczna też mają znaczenie
Profilaktyka raka prostaty to nie tylko jedzenie. Nadmierna masa ciała, szczególnie otyłość trzewna, wiąże się z większym ryzykiem wielu chorób, a u osób z rozpoznanym rakiem prostaty może mieć znaczenie dla przebiegu choroby. Szczególne znaczenie ma trening oporowy (np. ćwiczenia z obciążeniem), który pomaga ograniczać utratę masy mięśniowej i wspiera zdrowie kości.
Warto dążyć do:
- regularnej aktywności fizycznej - codziennie poświęć minimum 30 minut na dodatkowy ruch
- utrzymywania zdrowej masy ciała
- ograniczenia siedzącego trybu życia
- Czego unikać na co dzień?
W praktyce warto ograniczać:
- Alkohol!
- dużą ilość żywności wysokoprzetworzonej - słone przekąski, fast food, paczkowane słodycze
- częste spożywanie słodzonych napojów
- Przetworzone czerwone mięso
- Tłuste sery, śmietany (w większej ilości)
- Smażone i mocno przypalone potrawy
W Ogólnopolskim Dniu Świadomości Raka Prostaty warto pamiętać: profilaktyka zaczyna się od codziennych wyborów - także tych przy stole.
ŻYWIENIE W TRAKCIE LECZENIA ONKOLOGICZNEGO
W trakcie leczenia onkologicznego najważniejszym celem żywienia jest utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia, masy mięśniowej i tolerancji terapii - dlatego zalecenia powinny być indywidualizowane. Dieta w trakcie choroby może różnić się nieco od tej w profilaktyce i należy ją zmodyfikować także na podstawie samopoczucia i rodzaju leczenia.
- Radioterapia
- W trakcie choroby nowotworowej zapotrzebowanie na białko często wzrasta (1,2-1,5 g/kg masy ciała). Odpowiednia ilość białka wspiera utrzymanie mięśni, regenerację tkanek, gojenie po zabiegach i lepszą tolerancję leczenia
Warto uwzględniać:
- ryby
- jaja
- chudy nabiał
- drób
- tofu i produkty sojowe
- nasiona roślin strączkowych
- Zwracamy uwagę na prawidłowe nawodnienie, potrzebujemy średnio 30 ml/kg masy ciała/ dobę
- W przypadku radioterapii okolicy miednicy mogą pojawić się dolegliwości jelitowe, dlatego sposób żywienia często dostosowuje się do aktualnej tolerancji przewodu pokarmowego. Warto zwrócić uwagę na tolerancję kawy i ewentualnie ją ograniczyć. Należy ograniczyć alkohol, tłuste i ostre potrawy
- Ilość błonnika warto dostosować indywidualnie - przy nasilonych dolegliwościach jelitowych czasami konieczne jest czasowe ograniczenie produktów bogatych w błonnik nierozpuszczalny.
- Po prostatektomii
- Ważne jest odpowiednie spożycie białka wspomagającego gojenie tkanek. Dbamy aby w każdym posiłku znalazła się porcja białka
- Warto zwrócić uwagę na regularność wypróżnień i unikanie zaparć, które mogą zwiększać dyskomfort w okresie rekonwalescencji. Dbamy o odpowiednią podaż błonnika z warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych, nawodnienie i umiarkowany ruch, a w toalecie warto korzystać z podnóżka
- Terapia hormonalna ADT
- Ze względu na wyższe ryzyko utraty masy mięśniowej należy zadbać o odpowiednią podaż białka w diecie (1,2-1,5g na kilogram masy ciała)
- Warto zwrócić uwagę na regularne spożycie produktów bogatych w wapń (np. jogurt naturalny, kefir, sery w umiarkowanej ilości, napoje fortyfikowane) oraz odpowiednią podaż witaminy D, ponieważ terapia może wpływać na zdrowie kości.
- W ramach zapobiegania i leczenia rozwijającej się często w tym przypadku insulinooporności należy stosować się do wskazówek diety z niskim indeksem glikemicznym
- Należy sięgać po oleje roślinne i orzechy oraz ryby morskie bogate w kwasy omega-3 aby zapobiec rozwojowi dyslipidemii
- Chemioterapia
- Skupiamy się na prawidłowej kaloryczności posiłków, które powinny również być bogate w białko (1,5g/kg masy ciała)
- Należy spożywać posiłki o regularnych porach co ok. 3 godziny
- W przypadku mdłości warto jeść potrawy delikatnie schłodzone, unikać posiłków tłustych, ostrych i dużych objętościowo
- W przypadku nasilenia biegunek i dolegliwości ze strony żołądka warto zmodyfikować dietę i wprowadzić zalecenia diety lekkostrawnej, bogatobiałkowej
- W przypadku ograniczenia ilości i objętości spożywania posiłków przez okres dłuższy niż 5 dni lub przyjmowania <50% posiłków przez ponad 7 dni należy bezwzględnie skonsultować z lekarzem i dietetykiem klinicznym wprowadzenie preparatów odżywczych
Opracowała dietetyk mgr Patrycja Boluk wraz z Zespołem Dietetyków USK1 PUM
