Choroba Parkinsona jest jedną z chorób o podłożu neurologicznym, w której terapia skupia się głównie na farmakoterapii. Nie wolno jednak zapominać, że aby leczenie zachodziło w sposób skuteczny niezbędne jest wdrożenie terapii żywieniowej. Odpowiednio wdrożone interwencje żywieniowe mogą skutecznie wpłynąć na działanie leków, ograniczenie niekorzystnych objawów, które dotykają osoby z chorobą Parkinsona oraz wpłynąć na stan odżywienia chorego. Poniżej chcielibyśmy przekazać Państwu najważniejsze informacje, jak poprzez właściwe żywienie wspomóc leczenie choroby Parkinsona:
- Dbamy o regularność posiłków co 3-4 godziny, ostatni posiłek należy spożyć na 3 godziny przed snem
- Lek zawsze popijamy wodą. Unikamy w okolicy leku mleka i innych napojów mlecznych, kawy i herbaty
- Należy zwrócić szczególną uwagę na podaż białka - produkty będące źródłem białka (produkty mleczne, jaja, ryby, mięso i strączki) ograniczają działanie lewodopy. Porcję białka na dzień należy dobrać indywidualnie, w zależności od masy ciała, stanu odżywienia i schematu podawania leku. Zazwyczaj zaleca się, aby produkty białkowe spożywać przede wszystkim w drugiej połowie dnia, w odstępie od leków. Co najmniej 30 minut przed lub 2 godziny po przyjęciu leku. W praktyce w pierwszej połowie dnia zawartość białka powinna wynosić 10%, resztę należy uzupełnić wieczorem. Mięso, ryby, jaja i sery powinny stanowić dodatek do potraw, a nie ich główny składnik. Nie należy więc całkowicie wykluczać białka z diety, ponieważ jest ono niezbędnym składnikiem diety!
- Zalecane źródła węglowodanów - pełnoziarniste produkty zbożowe (kasza gryczana, jęczmienna, jaglana, owies, brązowy ryż, pełnoziarnisty makaron i chleb), warzywa (różnorodne, szczególnie zielone liściaste), owoce o niskim i średnim indeksie glikemicznym (różnorodnie, szczególnie warto sięgać po owoce jagodowe, jabłka), w umiarkowanej ilości rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola, groch, bób, groszek)
- Zalecane źródła tłuszczów - oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany, awokado, w umiarkowanej ilości masło oraz orzechy i nasiona (orzechy włoskie, laskowe, migdały, pistacje, siemię lniane, pestki dyni, nasiona słonecznika)
- Obróbka termiczna - zaleca się gotowanie na wodzie i na parze, podduszenie na wodzie i pieczenie, unikamy smażenia w większej ilości tłuszczów i grillowania
- Pacjenci chorujący na chorobę Parkinsona często mają nasilone zaparcia. Nie wolno zapominać o właściwej podaży płynów, najlepiej wody. Zaleca się spożywanie przynajmniej 1,5-2 litrów napojów w ciągu doby, nie wliczając w to kawy czy herbaty. Dodatkowo sięgamy po produkty bogate w błonnik (produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, strączki). Warto korzystać z podnóżka podczas wypróżniania, aby zapewnić fizjologiczny kąt nachylenia i ułatwić wypróżnienia. Na perystaltykę jelitową negatywnie wpływa także podjadanie, więc warto wprowadzić wspomniane wyżej regularne pory posiłków, a pomiędzy posiłkami sięgać tylko po płyny typu woda i napary bez dodatku cukru i/lub mleka
- Brak apetytu i zaburzenia odczuwania smaku - ważne jest, aby podawać chorym urozmaicone posiłki, serwowane w estetyczny sposób. Posiłki można doprawiać aromatycznymi przyprawami (np. majeranek, tymianek, cynamon, bazylia)
- Zbyt szybkie odczuwanie sytości - zaleca się spożywanie posiłków o niewielkiej objętości. Unikamy podjadania między posiłkami, zwłaszcza pokarmów o niskiej wartości odżywczej jak biszkopty czy wafle ryżowe. Należy unikać posiłków tłustych, smażonych, które dłużej zalegają w żołądku
- Trudności z gryzieniem, żuciem, połykaniem - jeżeli pojawią się takie dolegliwości, pacjentom warto podawać posiłki o konsystencji miękkiej i półpłynnej, rozdrobnione, o wyższej wilgotności, dzięki czemu kęsy są łatwiej przełykane. Posiłki należy spożywać w spokojnej atmosferze, dokładnie gryźć każdy kęs
- Ryzyko rozwoju niedożywienia - w przypadku obserwowanego spadku masy ciała, dieta chorych powinna zostać wzmocniona w produkty, które zwiększą jej kaloryczność np. awokado, oliwa z oliwek, olej lniany, jogurt grecki, mascarpone, śmietanka oraz preparaty do żywienia medycznego. Warto regularnie monitorować masę ciała i zgłosić się do specjalisty w przypadku postępującego spadku masy ciała
- Należy unikać nadmiernej ilości produktów zawierających kofeinę, gdyż mogą nasilać drżenie u niektórych osób - kawa, słodkie napoje gazowane typu cola, napoje energetyzujące
- W przypadku trudności ze spożywaniem posiłków i używaniem sztućców warto skorzystać z dedykowanych przedmiotów ułatwiających samodzielne spożywanie posiłków: gumowe podkładki pod talerze, naczynia z dużymi uchwytami, podgrzewane talerze oraz talerze i deski z podwyższonymi brzegami
- U pacjentów z chorobą Parkinsona często istnieje zwiększone ryzyko niedoboru niektórych witamin i minerałów, w tym: witaminy z grupy B (terapia preparatami z lewodopą przyczynia się do zwiększenia zapotrzebowania na kwas foliowy, witaminę B6 i B12- warto kontrolować ich poziom we krwi i ewentualnie wdrożyć suplementację), witaminy D i wapnia - wśród osób z chorobą Parkinsona obserwuje się zmniejszoną gęstość kości oraz zwiększone ryzyko złamań kości. Warto monitorować poziom witaminy D i prowadzić odpowiednią suplementację po wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
Opracowała dietetyk dr n. med. i n. o zdr. Joanna Hołowko - Ziółek wraz z Zespołem Dietetyków USK1 PUM
